سنگ کیسه صفرا (gallstone): تاریخ : 1394/08/29 زمان : 17:54 تعداد بازدید : 136

 

کیسه صفرا یک ارگان گلابی شکل است که در سمت راست و بالای شکم زیر لوب راست کبد قرار گرفته است. در صورت غلیظ شدن بیش از حد مایع صفراوی داخل کیسه صفرا، هسته ی اولیه سنگ به علت رسوب کلسترول و تشکیل شن ریزه تولید می شود. سنگ کیسه صفرا می تواند از اندازه ی یک شن ریزه تا یک گردو متفاوت بوده و متعدد یا منفرد باشد.

سنگ کیسه صفرا ممکن است علامت دار یا بدون علامت باشد. اگر سنگ کیسه صفرا سبب انسداد مجرای خروجی کیسه صفرا شود، علامت دار می شود. انسداد مجرای خروجی کیسه صفرا سبب ایجاد درد شدید و ناگهانی ناحیه فوقانی و راست شکم در زیر دنده های قفسه سینه می گردد. درد کیسه صفرا به شانه ی سمت راست و بین دو کتف هم تیر می کشد. مدت زمان این درد از چند دقیقه تا چند ساعت است.

در صورتی که درد بیمار در هیچ پوزیشنی خوب نشده و همراه با زردی(پوست و سفیدی چشم) و تب ولرز باشد، بایستی بلافاصله به دکتر مراجعه شود.

علت دقیق و واضحی برای تولید سنگ کیسه صفرا مشخص نشده است. ولی موارد ذیل را به عنوان علل تشکیل سنگ ذکر کرده اند:

اگر صفرای مترشحه از کبد و ذخیره شده در کیسه صفرا،حاوی کلسترول زیاد باشد. بطور طبیعی صفرای موجود در کیسه صفرا محلول بوده و به صورت مایع است. در صورت افزایش بیش از حد ترشح کلسترول از کبد، کریستال های جامد کلسترولی در کیسه صفرا  رسوب کرده و هسته های اولیه ی تولید سنگ را تشکیل می دهند.

بیلی روبین ماده شیمیایی است که از شکسته شدن و از بین رفتن سلول های قرمز خون ایجاد می شود. در بعضی از بیماری ها، تولید بیلی روبین افزایش پیدا می کند. از جمله ی این بیماری ها سیروز کبدی، عفونت مجاری صفراوی و بیماری های خونی را می توان نام برد. افزایش بیلی روبین در کیسه صفرا سبب تولید سنگ کیسه صفرا می شود.

زمانی که اختلال در تخلیه کیسه صفرا به هر دلیلی وجود داشته باشد، به علت تغلیظ ترشحات ومایع صفراوی داخل آن، سنگ کیسه صفرا ایجاد می شود.

سنگ های صفراوی از نوع کلسترولی با رنگ زرد بوده و یا اینکه از نوع پیگمانی یا رنگی هستند که هسته اصلی آنها بیلیروبین با رنگ قهوه ای تیره یا سیاه است.

فاکتورهایی که سبب افزایش ریسک ابتلا به سنگ کیسه صفرا می شوند، شامل موارد زیر است:  

سابقه فامیلی مثبت سنگ کیسه صفرا به عنوان یک عامل خطر محسوب میشود. در افراد چاق سنگ کیسه صفرا بیشتر دیده می شود. در دوران حاملگی شانس ایجاد سنگ کیسه صفرا بالا می رود. تغییرات وزنی بسیار زیاد ودر مدت زمان کوتاه، اعم از کاهش یا افزایش ناگهانی و سریع وزن، یکی از علل تشکیل سنگ کیسه صفرا است. تغییرات وزنی بیش از 500- 700 گرم در هفته توصیه نمی شود. این تغییرا ت در زنان بیش از مردان اهمیت دارد. درمان هورمونی با استروژن و مصرف قرص های ضد بارداری با دوز بالا نقش موثری در تشکیل سنگ کیسه صفرا دارد. مصرف داروهایی مثل جم فیبروزیل، که منجر به آزاد سازی وریزش بیش از حد کلسترول در مایع صفراوی می شوند، باعث تشکیل سنگ کیسه صفرا می شود. عدم فعالیت ورزشی و و ناشتایی طولانی نیز از عوامل مستعد کننده تولید سنگ کیسه صفرا شمرده می شوند. مصرف شکر و کربوهیدرات باعث افزایش شانس ابتلا به سنگ کیسه صفرا می شود. زنان دو برابر مردان به سنگ کیسه صفرا مبتلا می شوند. درسن بالای 55 سال بیشتر دیده می شود. در افرادی که مواد غذایی کم فیبر می خورند شانس ابتلا بیشتر است. در کسانی که مصرف کلسترول بالا داشته و مبتلا به دیابت هستند نیز بیشتر مشاهده می گردد. بعضی از داروهای کاهنده چربی خون استعداد فرد را برای ابتلا به سنگ کیسه صفرا افزایش می دهد. درافراد مبتلا به کانسر یا سرطان کیسه صفرا سابقه ی ابتلا به سنگ کیسه صفرا بیشتر دیده می شود.

راه های کاملا مطمئنی برای پیشگیری ازایجاد سنگ کیسه صفرا وجود ندارد. ولی توجه به عوامل خطر تشکیل سنگ کیسه صفرا می تواند موجب کاهش علائم بالینی مربوط به آن شود:

وعده های غذایی باید به صورت منظم و با برنامه باشد. خوردن میزان متعادلی از چربی با انقباض و تخلیه کیسه صفرا، مانع توقف و استاز صفرا شده و نقش پیشگیرانه در تولید سنگ دارد. مصرف روزانه روغن زیتون برای پیشگیری از سنگ کیسه صفرا موثر است. مصرف متعادل  مواد غذایی حاوی لستین نیز از تشکیل سنگ کلسترولی در کیسه صفرا پیشگیری می کند. مثل تخم مرغ، شیر، بادام زمینی و ... خوردن بیش از حد چربی و تناول چربی های اشباع شده توصیه نمی شود. خوردن گوشت سفید و ماهی بر گوشت قرمز ارجح است. خوردن مایعات و دانه های گیاهی و مواد غذایی حاوی فیبر توصیه می شود. مصرف مواد لبنی همچون محصولات شیر با چربی کم نیز مناسب است. لازم است از خوردن بیش از حد مجاز نان سفید و پاستا پرهیز شود. خوردن متعادل بادام زمینی و بادام به ویژه به صورت میان وعده، هم برای کاهش وزن و هم برای پیشگیری از ایجاد سنگ کیسه صفرا موثر است. مصرف فراوان میوه و سبزیجات از ابتلا به سنگ کیسه صفرا پیشگیری می کند. انجام ورزش و تمرینات بدنی به صورت منظم، رژیم غذایی متعادل و فیت یا مناسب نگه داشتن وزن، سبب کاهش ابتلا به سنگ کیسه صفرا می شود. ورزش مناسب برای کنترل وزن به مدت 30 دقیقه و پنج بار در هفته است. داشتن وزن ایده آل و کاهش سطح کلسترول و تری گلیسیرید خون، نقش بازدارنده و پیشگیری از تولید سنگ کیسه صفرا دارد.

عوارض سنگ کیسه صفرا شامل این موارد است:

التهاب کیسه صفرا یا کله سیستیت که در اثر انسداد مجرای خروجی کیسه صفرا ایجاد می شود. این بیماری همراه با تب و درد ناحیه فوقانی و راست شکم است.

گاهی سنگ از مجرای کیسه صفرا خارج شده و وارد مجرای اصلی می شود. این مجرا، صفرای تولید شده از کبد را همراه با املاح صفراوی ذخیره شده در کیسه صفرا، به داخل روده هدایت می کند. انسداد مجرای اصلی سبب زردی و عفونت شدید می شود.

گاهی سنگ کیسه صفرا باعث انسداد مجرای خروجی ترشحات پانکراس شده و سبب پانکراتیت یا التهاب پانکراس می شود.

ابزارهای تشخیصی برای سنگ کیسه صفرا و عوارض آن شامل سونوگرافی، سی تی اسکن، ام آر آی، اسکن ایزوتوپ و ای ار سی پی است. البته انجام همه آنها ضرورت نداشته و برحسب مورد تصمیم گیری می شود. تست ها و آزمایشات خونی که نشانگر عفونت یا زردی و یا التهاب پانکراس باشد نیز بر حسب مورد درخواست می شود.

سنگ کیسه صفرای بدون علامت که به صورت اتفاقی کشف می شود، نیاز به دخالت درمانی ندارد. البته در ارتباط با عوارض آن باید آگاهی لازم  به بیمار داده شود.

درمان سنگ های صفراوی علامت دار، جراحی و برداشتن سنگ کیسه صفرا همراه با خود کیسه صفرا است. برداشتن کیسه صفرا عارضه ی خاصی نداشته و صفرای مازاد به جای انبار شدن در کیسه صفرا مستقیما به داخل روده ریخته می شود. گاهی بعد از عمل تا مدتی این بیماران دچار اسهال می شوند که موقتی است.

درمان دارویی به علت امکان عود مجدد سنگ، اغلب توصیه نمی شود. شاید در مورد افرادی که تحمل بی هوشی و عمل جراحی را نداشته باشند، اندیکاسیون یا مورد داشته باشد.




فرستادن دیدگاه


نام :

دیدگاه :

کد را در کادر زیر وارد نمائید :


آمار بازدید